Reclame voor virtuele munten: België krijgt nieuwe regels

This post is also available in:

Op 17 mei 2023 zijn de nieuwe regels voor reclame voor virtuele munten in werking getreden. Zij beogen met name ervoor te zorgen dat de aan virtuele munten verbonden risico’s voldoende in die reclame worden belicht. De Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA) waakt over de naleving van deze regels.

Op 5 januari 2023 heeft de FSMA een reglement uitgevaardigd dat de commercialisering van virtuele munten bij consumenten aan restrictieve voorwaarden onderwerpt.

1. Verantwoording

Verschillende motieven lagen aan de basis van dit reglement, met name (a) het optreden van influencers in de promotie van bepaalde crypto-activa, (b) de aan die laatste inherente risico’s en (c) hun volatiliteit.

a. Optreden van influencers

Virtuele munten worden immers ruim gepromoot bij het grote publiek en vormen een zeer populair beleggingsobject. Consumenten kopen of verkopen crypto’s met speculatieve doeleinden, vaak in de hoop een aanzienlijke winst op de koers van die munt te realiseren.

De promotie van virtuele munten gebeurt niet alleen via klassieke marketingkanalen, maar ook via sociale netwerken of applicaties zoals TikTok of Instagram. Soms treden daarbij bij het grote publiek bekende personaliteiten op (influencers), vergoed om virtuele munten te promoten bij wie hen volgt. Deze personaliteiten (bijvoorbeeld artiesten of topsporters) hebben vaak geen bijzondere financiële kwalificaties, maar gebruiken hun bekendheid als commercieel argument. Deze promotie richt zich op het grote publiek, en dus op de consumenten. Bepaalde bijzondere categorieën personen, zoals minderjarigen, worden soms speciaal geviseerd niettegenstaande hun kwetsbaarheid.

b. Kenmerken en risico’s van cryptomunten

Bovendien vertonen virtuele munten kenmerken die er een potentieel risicovol beleggingsobject van maken, om de volgende redenen:

(i) zij hebben geen onderliggende waarde verbonden aan de reële wereld en/of kunnen onderhevig zijn aan bruuske waardeschommelingen;

Gedecentraliseerde virtuele munten, zoals de Bitcoin of de Ether, zijn niet gedekt door een actief met een intrinsieke economische waarde of door een onderliggende inkomstenstroom. Zij verschillen dus fundamenteel van klassieke financiële activa. Daarnaast vertonen zij ook fundamentele economische verschillen ten opzichte van staatsmunten. Hun waarde wordt niet ondersteund door het feit dat zij niet worden uitgegeven en gewaarborgd door een centrale bank en geen wettelijke koers hebben op een bepaald grondgebied.

Sommige andere crypto-activa, die als virtuele munten kunnen worden gekwalificeerd, berusten evenwel op een andere werking dan die van de gedecentraliseerde virtuele munten en beogen een stabiele waarde te behouden. Dit type crypto-actief wordt vaak met de term stablecoin aangeduid. Sommige stablecoins beschikken aldus wel over een onderliggende waarde, die zowel uit activa van de reële wereld (bijvoorbeeld een nationale munt) als uit andere crypto-activa of virtuele munten kan bestaan. De recente financiële actualiteit (de bruuske val van TerraUSD, nochtans gebaseerd op de Amerikaanse dollar) heeft evenwel aangetoond dat ook dit type instrument zeer belangrijke risico’s inhoudt en, niettegenstaande het kwalificatief stabiel, in zeer korte tijd zeer bruuske waardeschommelingen kan ondergaan.

(ii) zij zijn kwetsbaar voor illegale activiteiten;

Een aantal handelsplatformen of digitale portefeuilles zijn aldus reeds gehackt, wat heeft geleid tot het verlies van de virtuele munten die er werden verhandeld of opgeslagen. Men stelt eveneens de brede aanwezigheid vast van kwaadwillige actoren op de markt van virtuele munten, die in het bijzonder de consumenten viseren wegens hun gebrek aan kennis en ervaring. Ten slotte is gebleken dat virtuele munten ruim worden gebruikt om de regels inzake witwassen van geld te omzeilen en illegale activiteiten te financieren.

(iii) zij vertonen bijzondere risico’s op technisch vlak;

In tegenstelling tot andere activa vereist het bestaan zelf van een virtuele munt een continu onderhoud, verzekerd door de permanente werking van de blockchain. Deze werking zou toevallig kunnen worden onderbroken. Bovendien zal, in geval van verlies of diefstal door de belegger van de identificatiecode of het wachtwoord dat toegang geeft tot de virtuele portefeuille waar de virtuele munten zijn opgeslagen, de toegang tot die laatste definitief verloren zijn.

c. Volatiliteit

De zeer belangrijke volatiliteit van de koers van virtuele munten eind 2021 en begin 2022 heeft tot gevolg gehad dat aanzienlijke verliezen werden geleden door de personen die erin hadden belegd. Een belangrijk deel van die personen bestaat uit consumenten die op de rijdende trein zijn gesprongen toen de markt hoog stond, beïnvloed door het euforische klimaat dat op dat ogenblik heerste.

2. Wettelijke basis

De commercialisering van virtuele munten bij consumenten, en meer bepaald de reclame die daarmee gepaard gaat, was tot dusver op Belgisch of Europees niveau aan geen enkele omkadering onderworpen, anders dan de algemene regelgeving inzake oneerlijke handelspraktijken. Zowel op Belgisch als op Europees niveau is de commercialisering van financiële producten aldus onderworpen aan de naleving van specifieke en gedetailleerde regels, die met name voortvloeien uit de MiFID-richtlijn en de prospectusverordening. Deze regels zijn in beginsel niet van toepassing bij de commercialisering van virtuele munten, terwijl die laatste een hoger risicoprofiel vertonen dan de meeste financiële activa.

De virtuele munten die beleggingsinstrumenten uitmaken, vallen evenwel binnen het toepassingsgebied van de wet van 11 juli 2018 op de aanbieding aan het publiek van beleggingsinstrumenten en de toelating van beleggingsinstrumenten tot de verhandeling op een gereglementeerde markt, en zijn uitgesloten van het toepassingsgebied van de verordening. Sommige van deze crypto-activa vormen eveneens financiële instrumenten, en zijn dus onderworpen aan de MiFID-wetgeving. Dat gezegd zijnde, was hun omkadering onvoldoende.

In die context had een wet van 5 juli 2022 artikel 30bis van de wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten gewijzigd, om de FSMA toe te laten reglementen aan te nemen die de commercialisering of bepaalde vormen van commercialisering, bij retailcliënten, van virtuele munten of bepaalde categorieën ervan, aan restrictieve voorwaarden onderwerpen. Op die basis heeft de FSMA haar reglement aangenomen.

3. Regeling van het reglement

De voorgestelde regeling berust op drie elementen:

(i) de naleving van minimumregels die het correcte en niet-misleidende karakter beogen te verzekeren van de informatie in de reclame,

De informatie die aan consumenten via de reclame wordt gegeven, mag niet misleidend of onjuist zijn. Dit algemene beginsel impliceert met name dat de reclame geen subjectieve beoordelingen mag bevatten die niet door een onafhankelijke externe bron worden gestaafd en die er, rechtstreeks of onrechtstreeks, toe strekken een positief gevoel te creëren over het specifieke product dat wordt gecommercialiseerd. Zij mogen evenmin een positief of vermeend positief kenmerk op buitensporige wijze in de verf zetten.

(ii) de verplichte invoeging van specifieke waarschuwingen in de reclame,

Gelet op de zeer bijzondere aard van de belegging in virtuele munten, oordeelt de FSMA dat het aangewezen is dat elke reclame die bij consumenten wordt verspreid bij de commercialisering van virtuele munten, een gestandaardiseerde waarschuwingsboodschap bevat. Alle reclame moet de volgende boodschap bevatten: Virtuele munt, reële risico’s. In crypto is enkel het risico gegarandeerd.

(iii) een verplichting de reclame vooraf aan de FSMA te melden in het geval van massacampagnes.

De FSMA zal zich bij voorrang concentreren op de marktsegmenten die het belangrijkst zijn. Het gaat om de reclame verspreid door belangrijke dienstverleners, die een groot aantal cliënten kunnen hebben, en de personen die voor hun rekening handelen zullen een prioriteit vormen. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de reclame verspreid in het kader van een massacampagne, en die welke in een beperkter kader wordt verspreid. Het begrip massacampagne beoogt de verspreiding van reclame bij ten minste 25.000 consumenten. Worden onweerlegbaar vermoed een dergelijke massacampagne uit te maken: de reclame zichtbaar vanaf de openbare weg of een voor het publiek toegankelijke infrastructuur (bijvoorbeeld een stadion, station of metro), die verspreid op een voor het publiek toegankelijke website, hetzij door de uitbater van de site zelf, hetzij door een andere persoon, of die verspreid op een sociaal netwerk door een persoon met ten minste 25.000 volgers op dat sociaal netwerk. De controleregeling voor massacampagnes berust op een verplichting tot voorafgaande melding aan de FSMA. De meldingsplicht rust op de persoon die de inhoud van de reclame bepaalt. Zij rust dus bijvoorbeeld niet op het persorgaan of het medium via hetwelk een reclame zou worden verspreid.

4. Inwerkingtreding

Het reglement treedt in werking twee maanden na de publicatie van het goedkeurend koninklijk besluit in het Belgisch Staatsblad. Het werd gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 17 maart 2023 en is in werking getreden op 17 mei 2023. De reclame verspreid vanaf de datum van inwerkingtreding is dus onderworpen aan de regeling van het reglement. De reclame waarvan de verspreiding vóór die datum is begonnen, moet binnen drie maanden na de publicatie van het koninklijk besluit met het reglement in overeenstemming worden gebracht.

Inzake crypto’s, zie ook ons artikel over MiCA (Markets in Crypto-Assets).

Dit artikel is een vertaling. Enkel de Franse versie is authentiek. Het wordt louter ter informatie verstrekt en vormt geen juridisch advies.